🔹 پوکی استخوان چگونه ایجاد میشود؟
- استخوان بافتی زنده است که همواره در حال جایگزینی است.
- در حالت طبیعی، بدن استخوان قدیمی را میشکند و استخوان جدید میسازد.
- در پوکی استخوان، میزان تخریب استخوان بیشتر از بازسازی آن است.
- ساختار داخلی استخوانها شبیه لانهزنبور است؛ در پوکی استخوان دیوارهها نازکتر و فضاهای خالی بزرگتر میشوند و در نتیجه استخوان ضعیف میشود.
🔹 چه کسانی در معرض خطر هستند؟
- زنان بالای ۵۰ سال (۱ از هر ۵ زن).
- مردان (۱ از هر ۲۰ نفر بالای ۵۰ سال).
- زنان سفیدپوست و آسیایی بیشتر در معرض خطر هستند.
- عوامل خطر دیگر:
- سابقه خانوادگی شکستگی یا پوکی استخوان.
- جراحی برداشتن تخمدان پیش از یائسگی.
- رژیم غذایی فقیر از کلسیم، ویتامین D یا پروتئین.
- بیتحرکی طولانیمدت یا استراحت زیاد در بستر.
- سیگار کشیدن یا مصرف زیاد الکل.
- مصرف طولانیمدت برخی داروها (کورتیکواستروئیدها، مهارکنندههای پمپ پروتون، داروهای ضدتشنج).
- تغییرات هورمونی (کمبود استروژن در زنان، کمبود تستوسترون در مردان).
- شاخص توده بدنی پایین یا کموزنی.
🔹 تشخیص پوکی استخوان
- اغلب بدون علامت است تا زمانی که شکستگی رخ دهد.
- زنان بالای ۶۵ سال باید حتماً تست تراکم استخوان بدهند.
- مردان در معرض خطر یا کسانی که به راحتی دچار شکستگی میشوند نیز باید با پزشک مشورت کنند.
- تست سنجش تراکم استخوان (Bone Density Scan) با استفاده از نمره T-score وضعیت تراکم استخوان را مشخص میکند.
- سایر روشهای غربالگری: پرسشنامه، معاینه فیزیکی و سونوگرافی.
🔹 درمان پوکی استخوان
تغییر سبک زندگی
- ورزش منظم (پیادهروی، کوهپیمایی، پلهنوردی، تنیس، رقص).
- رژیم غذایی غنی از کلسیم، ویتامین D و پروتئین.
- ترک سیگار و محدود کردن الکل.
داروها
- کاهشدهنده سرعت تخریب استخوان: بیسفسفوناتها، کلسیتونین، داروهای مسدودکننده RANKL، استروژن و داروهای تعدیلکننده اثر استروژن.
- بازسازنده استخوان: نسخه مصنوعی هورمون پاراتیروئید و داروهای مهارکننده اسکلروستین.
🔹 پیشگیری از شکستگی و افتادن
- پرهیز از حرکاتی که فشار بیش از حد بر ستون فقرات وارد میکنند (مانند دراز و نشست یا خم شدن به جلو).
- استفاده از وسایل کمکی (عصا یا واکر) در صورت نیاز.
- نصب نور شب، میلههای دستگیره در حمام و رعایت ایمنی در پلهها.
- تقویت تعادل و قدرت عضلات با ورزش منظم.
- دقت ویژه در شرایط لغزنده یا نامناسب.
📌 توصیه پایانی
پوکی استخوان یک بیماری خاموش اما جدی است. با تشخیص زودهنگام، اصلاح سبک زندگی، مصرف داروهای مناسب و پیشگیری از سقوط میتوان خطر شکستگیها را کاهش داد و کیفیت زندگی سالمندان را حفظ کرد.
